Όσες κι αν χτίζουν φυλακές... τύπου Γ - γράφει ο Γιώργος Σιάμινος

Η βία, η εξουσία και το κράτος έχουν μια σχέση αιώνων. Από τότε που το Κράτος και η Βία βοήθησαν τον Ήφαιστο να τιμωρήσει τον δημιουργό των πρώτων ανθρώπων, τον Προμηθέα, δένοντας τον με ατσάλινες αλυσίδες στα βράχια του Καυκάσου γιατί αμφισβήτησε την Εξουσία του Δία, κλέβοντας σπίθες φωτιάς από το καμίνι του Ήφαιστου και την έδωσε στους ανθρώπους, μέχρι τις μέρες μας, πέρασαν χιλιάδες χρόνια, ωστόσο η σχέση τους όχι μόνο δεν φθάρθηκε, άλλα αποδείχθηκε ότι αποτελούν την εξαίρεση στον κανόνα που θέλει τις τριγωνικές σχέσεις, να είναι σύντομης διάρκειας!

Το ψυχολογικό πείραμα του πανεπιστημίου του Stanford που έγινε το 1971, απέδειξε πως η βιαιότητα ξεπερνά επικίνδυνα τα όρια του ανεκτού, όταν ο άνθρωπος αποκτήσει εξουσία και νιώσει σίγουρος πως οι πράξεις του δεν θα χουν καμία συνέπεια. Ο καθηγητής Ψυχολογίας του Trinity College του Δουβλίνου Ιαν Ρόμπερτσον 30 χρόνια αργότερα θα προσθέσει πως η άσκηση της εξουσίας αλλάζει τον εγκέφαλο πυροδοτώντας την έκκριση τεστοστερόνης. Εν ολίγοις η εξουσία είναι εθιστική.

Ζούμε σε μια περίοδο, η οποία είναι ουσιαστικά στο μεταίχμιο ανάμεσα σε μια εποχή που φεύγει και στην νέα εποχή που έρχεται. Αλλά πόσο πραγματικά διαφορετική είναι η εποχή που έρχεται; Αν τα απάνθρωπα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί ήταν για τον δυτικό κόσμο μια κακιά παρένθεση-ενός ολοκληρωτικού καθεστώτος-στην αυγή του 21ου αιώνα, όπου το πρώτο «ηλεκτρονικό βραχιόλι» που τοποθετήθηκε στα πόδια κρατούμενων στις Η.Π.Α. μοιάζει με μια παλιά και ξεχασμένη ιστορία, ενώ η τοποθέτηση υποδόριας εγκατάστασης ειδικού μικροτσίπ σε κρατούμενους (Βρετανία, Η.Π.Α.), είναι μια πραγματικότητα που πρακτικά αχρήστεψε το «Πανοπτικόν» του Jeremy Bentham, ίσως τα σύγχρονα Γκουαντανάμο που ξεφυτρώνουν σαν τα μανιτάρια είναι μόνο οι αρχή ενός εφιάλτη.

Κάθε εποχή κατασκευάζει τους εγκληματίες που έχει ανάγκη, ενώ οι τιμωρίες που επιλέγει αντικατοπτρίζουν τις κυρίαρχες οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές, φιλοσοφικές και πολιτισμικές αξίες της. H καταστολή σε συνθήκες βαθιάς συστημικής κρίσης αποτελεί κεντρική επιλογή του καθεστώτος. Ο «εσωτερικός εχθρός» διευρύνεται όλο και περισσότερο. Οι νομιμοποιητικές ιδεολογίες ή οι ‘νομιμοποιητικοί μύθοι’συνιστούν ένα σύνολο δικαιολογιών της εξουσίας, που κάνουν αποδεκτές τις λειτουργίες των θεσμών, την ιεραρχία, τις κοινωνικές ανισότητες, τον αποκλεισμό συγκεκριμένων κοινωνικών ομάδων και τον στιγματισμό τους. Κυρίως λειτουργούν με διττό τρόπο, από τη μία πλευρά αποδίδουν στερεοτυπικούς χαρακτηρισμούς στα μέλη των κοινωνικών ομάδων, και από την άλλη… βοηθούν κάθε κοινωνική κατηγορία να ‘παραμείνει στη θέση της’.

Με ειδικές συνθήκες κράτησης για τους εντός των τειχών και ειδικές συνθήκες επιβίωσης των υπολοίπων, επιδιώκεται η πειθάρχηση της κοινωνίας και η προάσπιση των συμφερόντων της άρχουσας τάξης. Τώρα πια που όλοι είμαστε εξ ορισμού ένοχοι μέχρι αποδείξεως του εναντίου, επιχειρείται η αναδιάταξη, ανατροπή και επαναθεμελίωση όλου του θεσμικού πλαισίου που αφορά την καταστολή, αστυνομική, δικαστική-ποινική, σωφρονιστική. Μερικές εβδομάδες πριν στο Φεστιβάλ Αθηνών συμμετείχε για πρώτη φορά η ομάδα Σημείο Μηδέν, παρουσιάζοντας μία δεύτερη εκδοχή της σωφρονιστικής αποικίας του Κάφκα.( Παρουσιάστηκε σε πανελλήνια πρώτη τον Φεβρουάριο του 2009 στο Χώρο Ιστορικής Μνήμης της Κοραή 4). Ο Κάφκα μας μεταφέρει σε μια απροσδιόριστη χωροχρονικά αποικία σωφρονισμού, όπου ο κατάδικος, χωρίς να γνωρίζει ούτε ποιο αδίκημα διέπραξε, ούτε ποια είναι η ποινή του, τοποθετείται σ’ ένα μηχάνημα βασανισμού, το οποίο εγγράφει μέχρι θανάτου στο σώμα του τον νόμο που παραβιάστηκε. Το καθεστώς που επιβάλλει αυτή την τιμωρία αργοπεθαίνει, για ν’ αντικατασταθεί από ένα εξίσου βάρβαρο, αν και με πιο ανθρώπινο πρόσωπο καθεστώς.

Η φυλακή ως χώρος και η φυλάκιση ως μέτρο προστασίας του κοινωνικού συνόλου, είναι κατά μία έννοια το πρόπλασμα των στρατοπέδων συγκέντρωσης τα οποία χρησιμοποιήθηκαν κυρίως κατά τον 20ο αιώνα για τον εγκλεισμό των πολιτικών διαφωνούντων. Συνεχίζεται για 10η μέρα η απεργία πείνας κρατουμένων που διαμαρτύρονται για τις «φυλακές τύπου Γ» που προβλέπει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Δικαιοσύνης. Στην απεργία, σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, παραμένουν πάνω από 4.500 κρατούμενοι σε φυλακές όλης της χώρας, μεταξύ των οποίων και κρατούμενοι που παραπέμπονται με τον «τρομονόμο». Γιατροί επισκέπτονται το νοσοκομείο των κρατουμένων για να εξετάσουν όσους απεργούς πείνας έχουν μεταφερθεί εκεί. Οι κρατούμενοι ζητούν την απόσυρση του νομοσχεδίου για τις φυλακές υψίστης ασφαλείας, χαρακτηρίζοντάς το φασιστικό και τονίζοντας πως με την απεργία τους αντιτάσσονται στη δημιουργία ενός «ελληνικού Γκουαντανάμο, σε μια φυλακή μέσα στη φυλακή, χωρίς άδειες, χωρίς επισκεπτήρια, χωρίς αύριο...». Η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΕΔΑ) τονίζει ότι ο νέος νόμος αποτελεί «μετάβαση από το μοντέλο του σωφρονισμού στο μοντέλο της απόλυτης εξουδετέρωσης, αν όχι στο μοντέλο μιας ακραίας εκδικητικής λογικής».

Το καθεστώς κράτησής προδιαγράφεται από το νέο νόμο ως εξαιρετικά αυστηρό, ανάλογο εκείνων που εφαρμόζονται σε χώρες της Ε.Ε. και στις ΗΠΑ.

·        Διάκριση κρατουμένων σε κατηγορίες Α, Β, Γ και κράτησή τους σε ανάλογες συνθήκες.

·        Στην κατηγορία Γ θα εντάσσονται: κατάδικοι και υπόδικοι για τα άρθρα 187 (εγκληματική οργάνωση) και 187Α («τρομοκρατία»), καθώς και φυλακισμένοι που κρίνονται «επικίνδυνοι» για την τάξη στις φυλακές ή ακόμα και για την «εθνική ασφάλεια».

·        Κριτής «της μοίρας» των κρατουμένων θα είναι αποκλειστικά ο εισαγγελέας ποινών και όχι, όπως τώρα, τα συμβούλια φυλακών.

·        Για τους κρατούμενους τύπου Γ προβλέπεται: ξεχωριστή κράτηση (στα όρια της απομόνωσης), απώλεια δικαιώματος αδειών, περιορισμός επισκεπτηρίων και επικοινωνιών - τόσο γραπτών όσο και τηλεφωνικών.

·        Η υπηρεσία εξωτερικής φρούρησης που υπάγεται στο Υπ. Δικαιοσύνης αποκτά πλέον δικαίωμα οπλοκατοχής και εκτός υπηρεσίας και με όπλα που μπορούν να προμηθεύονται οι ίδιοι. Παράλληλα, συγκροτείται νέο σώμα αστυνομικών, υπαγόμενο στο Υπ. Δημόσιας Τάξης, με απόρρητο κανονισμό, που αναλαμβάνει καθήκοντα φύλαξης, ελέγχων, μεταγωγών «επικίνδυνων» κρατουμένων αλλά και αποκατάστασης της τάξης εντός φυλακής.

Με το νομοσχέδιο επιχειρούν να φτιάξουν φυλακές τύπου Γ (ή τμήματα τύπου Γ στις άλλες φυλακές) ανάλογες μ’ αυτές που υπάρχουν εδώ και χρόνια στην Τουρκία ή με τα λευκά κελιά που είχαν κατασκευάσει στις γυναικείες και ανδρικές φυλακές του Κορυδαλλού για όσους κατηγορήθηκαν για συμμετοχή στη 17Ν και τον ΕΛΑ. Η  συνεχής απειλή μεταγωγής σε φυλακές ή πτέρυγες υψίστης ασφαλείας στοχεύει, μέσω του εκφοβισμού-τρομοκράτησης των κρατουμένων, στην αποτροπή οποιασδήποτε ατομικής ή συλλογικής διεκδίκησης στοιχειωδών δικαιωμάτων των κρατουμένων εντός της φυλακής.

Πολλοί επιστήμονες και ερευνητές έχουν επισημάνει εδώ και χρόνια το γεγονός ότι η αυτό το μοντέλο… σωφρονισμού δεν έχει καμία σχέση με την πάταξη του εγκλήματος, ούτε με την προστασία της κοινωνίας από κάποια μέλη της που εμφανίζουν εγκληματικές συμπεριφορές. Αντίθετα η φυλακή έχει γίνει μια τεράστια μπίζνα, όπου επιδιώκει την αύξηση του αριθμού των εγκλείστων και του χρόνου εγκλεισμού με την αυστηροποίηση των ποινών. Έχει διαμορφωθεί μια τάση, μερικής ή συνολικής ιδιωτικοποίησής της φυλακής. Αυτό το φαινόμενο παρουσιάζεται από τις αρχές της δεκαετίας του ’90. Οι περισσότερες φυλακές των Η.Π.Α. είναι ιδιωτικές και αποδίδουν τεράστια κέρδη στους ιδιοκτήτες τους. Ταυτόχρονα διάφορες επιχειρήσεις παρέχουν στις φυλακές, έναντι αμοιβής, υπηρεσίες όπως ιματισμό, σίτιση, καθαρισμό κλπ. Ως ιδιωτικές φυλακές, ορίζονται οι φυλακές που λειτουργούν και εποπτεύονται από ιδιωτικές εταιρείες με σκοπό το κέρδος. Τέτοιες μορφές επέμβασης του ιδιωτικού τομέα στις φυλακές είναι η ιδιωτική επιχορήγηση και κατασκευή φυλακών, η εργασία των κρατουμένων για λογαριασμό της ιδιωτικής βιομηχανίας, η ανάθεση σε ιδιώτες, υπηρεσιών που αφορούν τη διατροφή, τη καθαριότητα, κ.α. και τέλος η λειτουργία και η διοίκηση του συνόλου της φυλακής από ιδιωτικές εταιρείες.

Το κείμενο του Καρλ Μάρξ "Εγκώμιο του εγκλήματος" παρουσιάζει με γλαφυρό τρόπο την… χρησιμότητα του εγκληματία. 

"O φιλόσοφος παράγει ιδέες, ο ποιητής ποιήματα, ο πάστορας κηρύγματα, και ούτω καθεξής. Ο εγκληματίας παράγει εγκλήματα. Αν προσέξουμε καλύτερα πως σχετίζεται αυτός ο τελευταίος κλάδος παραγωγής με το κοινωνικό σύνολο, θ απαλλαγούμε από πολλές προκαταλήψεις. Ο εγκληματίας δεν παράγει μόνο εγκλήματα, αλλά και το ποινικό δίκαιο και τον καθηγητή που διδάσκει ποινικό δίκαιο και, συνάμα, το αναπόφευκτο σύγγραμμα με το οποίο ο ίδιος ο καθηγητής ρίχνει στη γενική αγορά τις παραδόσεις του εν είδει "εμπορεύματος". Έτσι πολλαπλασιάζεται ο εθνικός πλούτος. Για να μην αναφέρουμε την ατομική απόλαυση που παρέχει το χειρόγραφο του συγγράμματος στο δημιουργό του… Πέραν τούτου, Ο εγκληματίας παράγει ακόμα όλη την αστυνομία και την ποινική δικαιοσύνη, τους δικαστικούς κλητήρες, τους δικαστές, τους δήμιους, τους ενόρκους κλπ. Και όλοι αυτοί οι διάφοροι κλάδοι επαγγελμάτων, που αποτελούν ισάριθμες κατηγορίες του κοινωνικού καταμερισμού της εργασίας, αναπτύσσουν διάφορες ικανότητες του ανθρώπινου πνεύματος, δημιουργούν νέες ανάγκες και καινούργιους τρόπους ικανοποίησής τους. Μονάχα τα βασανιστήρια λ.χ. αποτέλεσαν την αφορμή για τις πιο έξυπνες μηχανικές εφευρέσεις... Θα πρόκοβαν οι κλειδαράδες ως την τωρινή τους τελειότητα, αν δεν υπήρχαν οι κλέφτες;

Η εκτύπωση τραπεζογραμματίων θα έφτανε ως τη σημερινή τους τέλεια εμφάνιση, αν δεν υπήρχαν οι παραχαράκτες; Θα έβρισκε το μικροσκόπιο τον δρόμο του στη συνηθισμένη εμπορική σφαίρα (βλέπε τον Μπάμπατζ), χωρίς την απάτη στο εμπόριο;
Μήπως η πρακτική χημεία δεν χρωστάει τόσα στη νόθευση των εμπορευμάτων και στην προσπάθεια της αποκάλυψής της, όσα και στον τίμιο ζήλο παραγωγής;
Το έγκλημα, με τα διαρκώς νέα μέσα επίθεσης ενάντια στην ιδιοκτησία, γεννάει διαρκώς νέα μέσα υπεράσπισης και επιδρά έτσι τόσο παραγωγικά στην εφεύρεση μηχανών όσο επιδρούν και οι απεργίες. Αλλά ας εγκαταλείψουμε τη σφαίρα του ατομικού εγκλήματος: θα δημιουργούταν ποτέ χωρίς εθνικά εγκλήματα η παγκόσμια αγορά; Χωρίς αυτά θα δημιουργούνταν μήπως ακόμα και αυτά τα έθνη; Και μήπως το δέντρο της αμαρτίας δεν είναι ταυτόχρονα και το δέντρο της γνώσης, από τον καιρό ακόμα του Αδάμ;… "